شما لازم نيست يك متخصص رشد كودك باشيد تا بتوانيد بهترين زمينه رشد و تكامل را براي كودك خود فراهم كنيد. جديدترين تحقيقات نشان داده اند كه مهمترين فاكتورهاي لازم براي رشد كودك، همان چيزهايي هستند كه ما همواره مي دانسته ايم: عشق، توجه و مراقبتهاي اوليه، مهمترين مواردي هستند كه كودك شما مي خواهد و بدانها نياز دارد. براي كمك به كودك جهت شكوفا كردن حداكثر تواناييهاي بالقوه اش، هشت مورد زير را رعايت كنيد:

عشق خود را به او نشان دهيد؛

اين توصيه، بديهي و در عين حال صحيح است: كودكان براي زندگي به عشق نياز دارند. حمايت و مراقبت عاطفي شما، مبنايي مطمئن را براي كودك فراهم مي سازد تا بتواند در دنياي اطرافش، با اطمينان خاطر به جستجو بپردازد. اين مورد، صرفا يك توصيه احساسي نيست؛ شواهد علمي محكمي وجود دارند كه نشان مي دهند ابراز عشق، توجه و محبت در سالهاي اول زندگي كودك، تاثير مستقيم و قابل توجهي بر رشد فيزيكي، روحي و عاطفي كودك دارد. ابراز علاقه و روابط عاشقانه حتي موجب رشد مغز كودك مي شوند.

چگونه مي توانيد عشق و علاقه خود را به كودك نشان دهيد؟ در هر فرصتي او را در آغوش بگيريد، نوازش كنيد، تشويق نمائيد، به حرفهايش گوش دهيد و با او بازي كنيد. همچنين هرگاه كودك شما به آرامش و توجه نياز دارد، بايد به اين نياز او نيز پاسخ دهيد؛ برخلاف باور عامه، متخصصين معتقدند كه ابراز عشق، موجب لوس شدن كودك نمي شود. بهتر است هر وقت كودك شما آشفته يا مضطرب است، در كنار او باشيد و به او كمك كنيد، زيرا اين كار موجب مي شود كه احساس اعتماد كند و همچنين پيوند عاطفي قدرتمندي بين شما شكل گيرد. همچنين توجه به نياز كودك براي مورد توجه واقع شدن، در زمان شادي و خوشحالي او نيز بسيار اهميت دارد.

به نيازهاي اوليه كودك خود توجه كنيد؛

براي اينكه كودك بتواند تمام انرژي خود را صرف يادگيري و رشد كند، بايد تغذيه اي مناسب داشته باشد؛ رژيمهاي غذايي كه سطح پروتئين، ويتامين و مواد معدني در آنها بسيار پايين باشد، همچنين ميزان كالري آنها بسيار كم يا بسيار زياد باشد، ممكن است سرعت رشد كودك را كاهش داده يا حتي بر ضريب هوشي او، تاثير منفي بگذارد. همچنين او بايد سالم بوده، استراحت كافي داشته و احساس آرامش كند؛ اگر پوشك او براي مدتي طولاني تعويض نشود يا او به عفونت گوش مبتلا شود، مقدار زيادي از انرژي خود را از دست مي دهد.

براي اطمينان از سلامتي كودك، معاينات منظم پزشكي را فراموش نكنيد، واكسيناسيون او را بطور مرتب انجام دهيد و مراقب باشيد كه او به اندازه كافي بخوابد. در مرحله خواب REM (مرحله اي از خواب كه شامل حركات سريع چشم است)، سلولهاي مغزي كودك، پيوندهاي عصبي مهمي را بين هم برقرار مي كنند. اين پيوندهاي عصبي كه سيناپس ناميده مي شوند، در واقع مسيرهاي عصبي هستند كه امكان يادگيري، حركت و فكر كردن را براي كودك فراهم مي كنند. سيناپسها نقشي كليدي در درك كودك از آنچه در دنياي اطراف خود مي بيند، مي شنود، مي چشَد، و لمس و بو مي كند، دارند. اگر در مورد الگوي خواب يا خوراك كودك خود نگران هستيد، با پزشك او صحبت كنيد.

با كودك خود حرف بزنيد؛

تحقيقات نشان مي دهند كودكاني كه والدين آنها در دوران خردسالي با آنها زياد حرف مي زده اند، ضريب هوشي بالاتر و دامنه لغات وسيع تري (در مقايسه با كودكاني كه والدين آنها، زمان زيادي را براي حرف زدن با نوزادانشان اختصاص نمي داده اند) دارند.

اگر نمي دانيد كه در مورد چه چيزي با كودك خود حرف بزنيد، يا فرزند شما هنوز آنقدر بزرگ نشده است كه بتواند با شما صحبت كند، مي توانيد كارهايي را كه انجام مي دهيد براي او توضيح دهيد: «مامان داره آب گرم توي وان حمام مي ريزه تا تو رو تميز كنه». از حرف زدن به زبان كودك (زدن حرفهاي نامفهوم و بي معني) خودداري كنيد. كودك شما تنها در صورتي مي تواند مهارتهاي زباني را به خوبي فرا بگيرد كه شما به درستي با او صحبت كنيد.

براي كودك خود كتاب بخوانيد:

پس از حرف زدن، كتاب خواندن با صداي بلند براي كودك يكي از مهمترين كارهايي است كه مي توانيد براي افزايش دامنه لغات او، تحريك تخيلات و تصورات او و ارتقاي مهارتهاي زباني او انجام دهيد. در اين حالت شما امكان برقراري ارتباط نزديكتر با كودك و افزايش مهارتهاي اجتماعي او را نيز داريد.

كارشناسان خواندن كتاب با صداي بلند به صورت روزانه را توصيه مي كند. البته لازم نيست كه همواره از كتابهاي كودكان استفاده كنيد. حتي اگر در حال مطالعه يك مجله يا روزنامه هم هستيد، آن را با صداي بلند بخوانيد تا كودك شما نيز از شنيدن آن لذت ببرد.

حواس پنج گانه او را تحريك كنيد؛

افراد، مكانها و اشيا بايد در برابر ديد كودك شما قرار گيرند تا او بتواند در مورد آنها اطلاعات كسب كند. هر رابطه اي كه او با محيط اطرافش برقرار مي كند، اطلاعات جديدي پيرامون محيط اطراف و وضعيت خودش در اين محيط، به او مي دهد. مطالعات نشان مي دهند كودكاني كه در يك محيط غني (پُر از چيزهاي جديد كه تجربه هاي جديدي را براي كودك فراهم آورده و حواس او را تحريك كند) رشد مي كنند، مغز فعالتر و بزرگتري دارند (نسبت به كودكاني كه در محيطي زندگي مي كنند كه تحريكات حسي كافي در آنها وجود ندارد).

البته شما نبايد حواس كودك را بيست و چهار ساعته بمباران كنيد، همچنين نبايد همه حواس او را يكباره تحريك كنيد؛ زيرا كودك ممكن است دچار "تحريك بيش از حد" شود. شما صرفا بايد اين امكان را براي كودك فراهم كنيد كه اسباب بازيها و اشيا مختلفي را تجربه كند. اشيا و اسباب بازيها را با شكلها، رنگها، صداها و وزنهاي مختلف براي او انتخاب كنيد. بازيهاي تعاملي و موزيكال را با همديگر انجام دهيد، با هم براي خريد برويد، و اجازه دهيد كه كودك شما با افراد جديد برخورد كند. حتي ساده ترين كارهاي روزمره نيز مي تواند مغز او را براي رشد بيشتر، تحريك كند.

همچنين بايد موقعيت و فضاي كافي جهت جستجو و گشت زدن در محيط اطراف را براي كودك خود فراهم كنيد. كودكان به فضاي كافي براي حركت چهار دست و پا، راه رفتن و دويدن نياز دارند تا بتوانند ماهيچه هاي خود را تقويت كنند، تعادل مناسب براي بدن خود را به دست آورند و اعضاي خود را با يكديگر هماهنگ كنند. همچنين جستجوي آزادانه در محيطهاي امن (كه همواره با "نه"، "نكن" و "به اين دست نزن" مواجه نشوند) نيز مي تواند براي آنها بسيار مفيد باشد. خانه خود (يا حداقل اطاقهاي عمومي آن را) براي كودك ايمن كنيد. اشيا خطرناك را از دسترس كودك دور كرده و چيزهاي بي خطر و جالب به او بدهيد. مثلا، از قفل كودك بر روي همه كابينتهاي آشپزخانه استفاده كنيد، اما در يكي از كابينتها را آزاد بگذاريد و كاسه ها ي پلاستيكي، قاشقهاي چوبي، و قوري و ماهيتابه هايي را كه بازي با آنها براي كودك شما بي خطر است، در اين كابينت قرار دهيد.

بازيهاي جديد و هيجان انگيزي براي كودك تدارك ببينيد كه كمي پيچيده بوده و استفاده از آنها به كمي تلاش نياز دارد؛

شما نبايد با خريدن اسباب بازيها و اشيائي كه استفاده از آنها فراتر از توان و مهارتهاي فعلي كودك شماست، او را نااميد و سرخورده كنيد؛ اما اندكي كشمكش و تلاش هم مي تواند كمك بزرگي براي رشد فردي او باشد. هرگاه كودك شما نتواند يك كار را به سادگي انجام دهد، سعي خواهد كرد راه جديدي براي انجام دادن آن پيدا كند. در واقع اين كار به "فرآيند حل مساله" شبيه است كه منجر به افزايش مهارتهاي ذهني او و بهتر شدن عملكرد مغز او مي شود. مثلا اگر او در حال تلاش براي باز كردن در يك جعبه است، فورا به كمك او نرويد. اجازه بدهيد او تلاش خود را بكند. اگر او در اينكار موفق نبود يا خسته شد ، به او نشان بدهيد كه در جعبه چگونه باز مي شود، اما سپس يك جعبه در بسته ديگر در اختيارش بگذاريد تا او مجددا براي باز كردن آن تلاش كند.

مراقب خودتان باشيد؛

والديني كه افسرده، مضطرب يا آشفته باشند معمولا نمي توانند به سرعت و با حساسيت به نيازهاي كودك خود پاسخ دهند. مطالعات نشان مي دهند كه الگوي فعاليت مغزي در كودكاني كه مادران آنها افسردگي مزمن و باليني داشته اند، غيرطبيعي بوده است و در نتيجه مي توان اين فرضيه را مطرح ساخت كه اين كودكان نيز از افسردگي رنج مي برده اند.

اگر احساس افسردگي يا خستگي مفرط مي كنيد، راهي براي تقسيم كارهاي منزل و مسووليتهاي مربوط به نگهداري از كودك يا همسر خود پيدا كنيد. اگر همسرتان با شما زندگي نمي كند، سعي كنيد همراه افرادي زندگي كنيد كه بتوانند حمايت و كمكهاي خود را به شما عرضه كنند. هر از چند گاهي نيز زماني را به خودتان اختصاص دهيد و جداي از كودك بگذرانيد. مادر يا پدر بودن (خصوصا يك مادر يا پدر وظيفه شناس و فعال بودن) بسيار خسته كننده است و شما بايد زماني را براي استراحت صرف كنيد تا بتوانيد براي ادامه زندگي آماده شويد.

يك گزينه مناسب براي نگهداري از كودك پيدا كنيد؛

اگر شما شاغل هستيد و نمي توانيد در طول روز از كودك خود مراقبت كنيد، يا اينكه به يك پرستار بچه نياز داريد، پيدا كردن يك گزينه مناسب و با كيفيت براي نگهداري از كودك، عامل بسيار مهمي براي رشد سالم و مناسب كودك است. شما بايد كسي را پيدا كنيد كه زماني كه شما نمي توانيد از كودك مراقبت كنيد، همه موارد فوق را رعايت كند. گزينه مورد نظر شما (پرستار كودك، يكي از اقوام يا مهدكودكهاي روزانه) بايد در اين زمينه باتجربه بوده، با مهرباني و لطافت از كودك مراقبت كرده و معتبر نيز باشد. ابراز علاقه واقعي به كودك و داشتن انرژي كافي براي كمك به كودك در جهت رشد و پيشرفت نيز بايد جزو ملاكهايي باشد كه مد نظر قرار مي دهيد.

هيچكس نمي داند كه آيا محيط و طبع انسان سبب تفاوت در رفتار او نسبت به پسران و دختران مي گردد و يا روش تربيت او. اما تحقيقات نشان داده‌اند كه والدين مي توانند نقش بسيار مهمي را در كمك و حمايت كودكانشان در جهت يافتن روش هايي سالم و مفيد براي مقابله و روبه رو شدن با تعصبات مربوط به جنسيت ايفا نمايند. اولين قدم براي دستيابي به اين امر مهم آگاهي از نيازهاي كودكان مي باشد. 

 

آنچه دختــــر كوچكتــــان نياز دارد

اعتمــــاد به نفس :

سعي كنيد همواره كودكتان را تشويق و ترغيب نماييد تا خصوصياتي را كه شما از او انتظار داريد، در خود پرورش دهد. براي مثال ممكن است به او بگوييد : من مطمئنم تو آنقدر شجاع هستي كه بتواني پله‌ها را يكي يكي بالا بروي. بگذاريد او خود را بشناسد و بداند كه شما كاملا به توانايي هايش اعتماد داريد. به او اعتماد دهيد كه با نشاط، سرشار از انرژي و همچنين با لياقت است.

 

خـــودكفايــــــي :

بگذاريد فرزندتان احساس نمايد كه فردي با لياقت و قابل است و آنچه را كه قادر است اجرا نمايد. براي مثال ليوان آب ميوه را در دستانش بگيرد و بنوشد.موهاي خود را شانه كند و بدون كمك شما يا‌‌ديگران خانه اي بسازد. مي توانيد در مواردي او را راهنمايي كنيد. مي توانيد به او بگوييد: براي نگه داشتن قطعات خانه سازي بر روي يكديگر و ساختن خانه، بهتر است اين كار را انجام دهي... و يا به او يادآوري كنيد كه براي آن كه قدش به شير آب برسد مي تواند صندلي كوچكي را زير پاهايش بگذارد، اما بگذاريد كه او شخصاً امور خود را انجام دهد.

 

ارتبـــاطات و هماهنگـــــــي خاص:

براي او اسباب بازي‌هاي گوناگوني نظير انواع ماشين‌هاي بازي و اتومبيل‌هاي متفاوت، قطعات خانه سازي، وسايل گل بازي، انواع توپهاو وسايلي كه بتواند براند و يا از آنها بالا برود، تهيه نماييد.

 

آمادگـــــي جسمانــــي :

با او بازي كنيد و او را به فعاليت وا داريد. همراه با او مسيري را به صورت سينه خيز طي كنيد، به دنبال هم بدويد و يا كشتي بگيريد. حتي دختر بچه هايي كه براي اجراي ورزش هاي سازمان يافته كوچك هستند از انجام دادن كارهايي نظير بالا رفتن از سطحي شيب دار و سر خوردن از آن، دويدن و پشتك زدن روي سطحي نرم، احساس هيجان و لذت فراوان مي نمايند.

 

قـــدرت تصميــــم گيـــري:

فرصت‌هاي گوناگوني را در انجام‌كاري خاص به دختر كوچكتان پيشنهاد دهيد و او را ترغيب نماييد تا خود تصميم گيري نمايد. اگر هنوز فرزندتان نوپاست، بگذاريد او ليوان يا بشقابي را كه مي خواهد در آن آب يا غذا بخورد، خودش انتخاب كند و يا اگر كودكتان مي خواهد با يكي از دوستانش بازي كند، بگذاريد او خود از ميان دوستانش يك نفر را انتخاب كند.

 

كنجكــــــاوي :

فرصت‌هايي را براي او مهيا كنيد تا بتواند در محيط اطراف خود سياحت و كاوش نمايد. زماني كه فرزندتان هنوز نوزاد يا نوپاست منزلتان را براي او كاملاً ايمن نماييد به طوري كه او بتواند آزادانه بدون آن كه خطري تهديدش كند در آن حركت كند. او را به كتابخانه، پارك يا باغ وحش ببريد. هم چنين بهتر است به نقاط مختلف كشور‌سفر كنيد و او را با مكان‌هاي جديد آشنا كنيد. 

 

آنچه پســــر كـــــوچكتان نيـــاز دارد

محبت ظاهـــــري :

پسر كوچولوي شما بيش از دخترتان نياز دارد كه او را در آغوش بگيريد. بنابراين اگر او در حال گريه كردن است، اين كار شما او را بسيار آرام و ساكت مي نمايد. زماني را به بازي كردن با او به ويژه اجراي بازي هاي آرام و بي سر و صدا اختصاص دهيد. همچنان كه پسر كوچكتان بزرگ تر مي شود، به او اجازه دهيد تا بازهم به آغوشتان پناه آورد.

 

مهــــارتهاي كلامـــــي :

همواره با كودكان حتي در دوران نوزادي صحبت كنيد. صداي ملايم شما سبب مي شود او احساس آرامش نمايد. هم چنين حرف زدن با كودك‌تان، سبب پرورش مهارت هاي كلامي او مي شود.

 

تـــوجه و احتــــرام به ديگـــران:

براي فرزند خود توضيح دهيد كه چگونه اعمال و رفتارش بر ديگران تاثير مي‌گذارد. تحقيقات نشان مي دهند كه هنگاميكه دختر بچه اي رفتار بدي از خود نشان ميدهد اغلب به او گفته ميشود كه اين كار او شخصي را آزرده است. براي مثال ممكن است گفته شود:" الهام تو با اين كارت نسرين را آزار داده اي." اما بسيار مشاهده شده كه پسر بچه‌ها تنبيه ميشوند زمانيكه آنان به خاطر انجام كار يا رفتار نادرستي تنبيه ميشوند. ناراحتي و عصبانيت خود را بر دانستن اثرات رفتار بد خود بر والدين و همبازيهايشان ترجيح ميدهند.

 

رفــــع درگيـــــــري ها به صـــورت صلح آميـــز:

پسر كوچكتان را با روش هايي سودمند در جهت رفع كشمكشها و درگيريهايش آشنا كيند. ممكن است او در شرايط ناآرامي قرار گرفته باشد، براي مثال همسن و سالانش به او حمله كرده و يا او را كتك زده و در اين حال او نيز مقابله به مثل كرده باشد. برايش شرح دهيد كه آزردن و آسيب رساندن به ديگران، ‌كاري نادرست است. بهتر است روشهاي ديگري را به او آموزش دهيد تا بتواند عصبانيت و ناراحتي خود را از طريق آنها ابراز نمايد.

 

بيــــان احســـاســــات :

پسر كوچولوي خود را تشويق كنيد تا احساساتش را بيان نمايد. حتي از او بخواهيد گريه خود را بروز دهد. اگركودك‌تان اين پيام رادريافت‌كندكه احساساتي نظير ناراحتي، اندوه و ... مجاز نمي باشند قطعاً مي‌آموزد كه چنين احساساتي را حتي در زمان بزرگسالي نيز در خود سركوب نمايد.

تقويت تفكر خلاق ما را در تصميم گيري بهتر و حل مسئله كمك مي كند و ما را از بن بستهاي زندگي خارج مي نمايد ، تفكر خلاق نه تنها شخص را قادر مي سازد كه از تجربيات قبلي خود استفاده نمايد و آن را با موفقيتهاي تازه ارتباط دهد. بلكه قادر خواهد بود ارتباط بين چيزهايي كه قبلاً با هم بي ارتباط بوده اند را پيدا كند كه از نظر خود فرد تازه و معنادار مي باشد همچنين مي تواند از روشهاي غير سنتي براي حل مسئله استفاده كند و فراتر از اطلاعات گام بردارد.

ويژگي‎هاي افراد خلاق:

1 ـ افراد خلاق افرادي هستند باهوش بالاتر از متوسط

2 ـ افراد خلاق علاقمند به نوآوري، پيچيدگي و اتخاذ تصميم مستقل هستند.

3 ـ براي افراد خلاق پديده‎ها و اشياء پيچيده به اشياء و پديده‎هاي ساده ارجحيت دارد.

4 ـ افراد خلاق مايل‎اند خود تصميمي مستقل اتخاذ كرده از پيروي و اطاعت از ديگران تا حدي دوري مي‎كنند.

5 ـ افراد خلاق مي‎توانند ميان جنبه‎هاي مختلف پديده‎ها وحدت ايجاد كنند.

6 ـ ميان افكار مختلف و جنبه‎هاي كلامي و غيركلامي و نيز جنبه‎هاي عيني و ذهني ارتباط و هماهنگي برقرار كنند.

7ـ افراد خلاق مي‎توانند از يك پديده جزئي يك قاعده استخراج كرده از يك قاعده يك راه حل جزئي و عيني استنتاج كنند.

8 ـ افراد خلاق مي‎توانند ميان تفكر منطقي و تفكر غيرمنطقي يا پديده‎هاي خيالي و پديده‎هاي عيني نيز هماهنگي ايجاد كنند.

9 ـ افراد خلاق با انگيزه‎هاي دروني بيشتر سروكاردارند تا با محركهاي بيروني مثل شهرت، پول، مقام و تحسين

- افراد خلاق، راه هایی را جست و جو می کنند که از طریق آن بتوانند فکر خود را به سوی ایده های نو و تازه هدایت کنند.
- به همه جوانب یک موضوع و مسأله توجه دارند.
- در حل یک مسأله تمرکز حواس بیشتری را از خود نشان می دهند.
- فکرهای بکر را بیشتر از دیگران از خود نشان می دهند.
- به راه حل هایی می اندیشند که ممکن است از دید دیگران اهمیت چندانی نداشته باشد.
- از ربط ایده ها و تجربیات مختلف، نتایج جدیدی را می گیرند.
- افکار و عقاید خود را به راحتی مطرح و از مواجهه با عقاید مختلف استقبال می کنند.
- برای حل مسایل و مشکلات، راه های مختلف را بررسی و تا رسیدن به نتیجه ی دلخواه تلاش کنند.
- خود را محدود به آرای دیگران نمی کنند.
- همواره کنجکاو و در جست و جوی اطلاعات جدید و نو هستند.
- از قدرت تصویرسازی ذهنی بالایی برخوردارند، تا حدی که به تفکرات خود، عینیت می بخشند.
- مثبت نگر و پرانرژی هستند.
- معمولاً برای هر سئوالی آمادگی ارائه پاسخ های مختلف را دارند.
- سئوال و جواب های غیرعادی و غجیب و غریب در آن ها بیشتر دیده می شود.

 

شرايط ابراز تفكر خلاق :

1-داشتن آزادي در ابراز عقيده : فرد بايد بتواند به راحتي و بدون هيچ اضطراب و ترسي عقايد خود را بيان كند.

2-داشتن اعتماد به دانش و مهارتهاي شخصي : شخص بتواند با تكيه و اعتماد به آموخته هاي خود چيزهاي منحصر به فرد بيافريند ولي نبايد انتظار كشف عجيب و بزرگ را داشته باشد.

3-داشتن فرصت و زمان كافي : محدوديت زماني مي تواند فشاري ايجاد كند كه مانع از تقويت تفكر خلاق شود. چرا كه زمان فقط براي يادگيري اهداف از قبل تعيين شده ، مشخص گرديده است.

4-مهم دانستن اشتباهات : خود اشتباهات نيز مهمند . چرا كه تفكر را به جلو هدايت مي كنند و براي پرورش فكر ، حياتي هستند.

5-كسب موفقيت : بدست آوردن موفقيتهاي جديد باعث يادگيري راههاي تازه شده و به پرورش اعتماد به نفس شخص و بروز احساس توانائي (من مي توانم) كمك مي كند.

توصيه هاي عملي به والدين جهت پرورش تفكر خلاق :

تقويت تفكر خلاق براي رشد فعلي و آينده كودك و جامعه ضروري است. بنابر اين آموزش و پرورش كودكان ما بايستي به نحوي باشد كه روحيه خلاقيت و نوآوري را در آنها ايجاد نمايد.

1-طرح سوالاتي كه كودك را به حدس زدن و ايجاد تفكر در مورد علل و معلولها تشويق كند : مثلاً وقتي خورشيد به گياه نمي تابد چه اتفاقي مي افتد؟

2-كمك گرفتن از كودك در يافتن پاسخ سوالات : مثلاً با كودك به جستجوي جواب در بين كتابها بپردازيم.

3-ايجاد زمينه گفتگو و نظر خواهي از كودك در خصوص بعضي تصميمات ساده : مثلاً براي رفتن به خريد از كودك بپرسيم بهتر است با چه وسيله اي (ماشين شخصي ، پياده يا وسيله نقليه عمومي) به آنجا برويم ؟ و دليل جوابش را هم بپرسيم.

4-جدي گرفتن ايده هاي كودكان و عمل كردن توسط خود كودك : به تمام افكار كودك گوش داده و آنها را مهم بدانيم و خود كودك را به عملي كردن افكارش تشويق كنيم.

5-همراه كردن كودك در فعاليتهاي ساده و روزمره: مانند خريد رفتن ، كار در آشپزخانه و يا باغچه و ....

6-طرح بازيها معما گونه براي كودك : بين خلاقيت و بازي ارتباط بسياري وجود دارد. چرا كه در هر دو توانائي نگاه كردن به مساله از راههاي مختلف ، توانائي جستجو در مفاهيم تازه ، توانائي نگاه كردن به مساله از راههاي مختلف ، توانائي جستجو در مفاهيم تازه ، توانائي آفرينش و بازآفريني ، انتخاب و گزينش بين راههاي مختلف ، وجود دارد.

7-استفاده از تشويقهاي كلامي : مثلاً به كودك بگوئيم : چه فكر خوبي ، تو هميشه ايده هاي تازه اي داري و ....

8-ايجاد فرصت كافي براي انديشيدن و پرورش فكر كودك : مثلاً چراغ قوه اي را باز كنيد و بعد با دادن فرصت كافي از كودك بخواهيد كه آن را دو باره به شكل اول در آورد.

9-صحبت از تجارب خود : تجارب بزرگتها براي كودكان آموزنده و مفيد مي باشد. آنها مي توانند با كسب اين تجارب مهارتها و راههاي تازه اي جهت حل مسئله پيدا كنند.

10-آشنا ساختن با خصوصيات فرهنگي و مانوس ساختن كودك با محيط اجتماعي : با ايجاد علاقه و آشنائي كودك نسبت به داستانهاي آموزنده و مراسم خاص و همچنين چگونگي درست كردن انواع صنايع دستي مي توان ضمن آشنايي كودك با فرهنگ و محيط اجتماعي باعث باز شدن فكر و يادگيري بهتر او شد.

 

 

  ذهن در ادراکات ابتدایی از قبیل احساس مانند آینه منفعل است و حالت پذیرنده دارد و بدون تصرف صور اشیاء را می­پذیرد. در این حالت انسان با حیوان مشترک است. پس از این که این ادراکات ابتدایی حاصل شد، ذهن فعال می­شود و در این ادراکات تصرف می­کند و به وسیله انها معلومات جدیدی کشف می­کند. همین کار ذهن را فکر نامیده­اند. فکر یکی از اعمال شگفت­انگیز ذهن است. فکر کردن نوعی ازدواج و تناسل در میان اندیشه­هاست.تفکر نوعی سرمایه­گذاری اندیشه است برای تحصیل سود و اضافه کردن بر سرمایه اصلی.[1]

  حرکت عقل بین معلوم و مجهول را نظر یا فکر می­نامند. در مقابل فکر حدس قرار دارد؛ زیرا حدس انتقال دفعی است و در آن حرکتی رخ نمی­دهد. فکر همان­گونه که در تصورات پدید می­آید در تصدیقات نیز اتفاق می­افتد. اگر این فکر در تصورات باشد تعریف به وجود می­آید و اگر در تصدیقات باشد، استدلال تشکیل می­شود. هم در یقینیات فکر صورت می­گیرد و هم در ظنون و جهلیات فکر حاصل می­شود، فکر در جهلیات؛ مانند: جهان بی نیاز از مؤثر است و هر چیزی که بی نیاز از مؤثر باشد قدیم است پس عالم قدیم است.

  ذهن انسان برای این که مجهولی را به کمک دانسته­های قبلی خود تبدیل به معلوم کند، مراحلی را طی می­کند. این مراحل به قدری سریع رخ می­دهد که انسان متوجه آنها نمی­گردد. این فعالیت فکر ادوار فکر یا مراحل فکر و یا مکانیسم فکر خوانده شده است. این مراحل هم برای تحصیل معلوم تصوری طی می­شود و هم برای تحصیل معلوم تصدیقی باید پیموده گردد.

 

مراحل فکر

  برخی برای فکر پنج مرحله ذکر کرده­اند. از این مراحل دو مورد اول مقدمه فکر هستند و در واقع سه مورد اخری خود فکر می­باشند.

1- مواجه شدن با مجهول:  پر واضح است کسی که متوجه مجهولی نشده است و با آن برخورد نکرده است به هیچ وجه برای حل آن فکر نخواهد کرد.

2- شناسایی نوع مجهول: اگر پیش از آغاز تفکر نوع مجهول شناسایی نگردد. ذهن در دریای معلومات غرق می­شود و امکان بهره­گیری از آنها را نخواهد داشت. باید مشخص گردد که این مجهول مربوط به کدام علم است. و با چه معلوماتی مناسبت دارد.

3- در این مرحله؛ نخستین حرکت عقل و اولین حرکت از حرکات سه گانه به وقوع می­پیوندد. در این مرحله عقل از مجهولی که نوع آن را تشخیص داده است به سوی معلوماتی که در ذهن بایگانی است، حرکت می­نماید. تا از آنها برای حل مجهولش یاری بخواهد. این حرکت را حرکت «ذاهبه» نامیده­اند.

4- حرکت دایره­وار: مهم­ترین و سخت­ترین مرحله فکر حرکت عقل بین معلومات برای یافتن معلومات مناسب مجهول و مرتب کردن آنها است. اگر در این مرحله موفق شد به گم شده خویش دست می­یابد و نور آگاهی شروع به تابیدن می­کند. این مرحله به قدری مهم است که بسیاری در تعریف فکر به همین مرحله بسنده کرده­اند. و گفته­اند: فکر مرتب کردن امور معلوم برای رسیدن به مجهول می­باشد.

5- حرکت برگشت: آخرین حرکت عقل است که درآن پس از یافتن معلومات مناسب و مرتب کردن آنها به سوی مجهول حرکت می­کند و در این جاست که جهل جایش را با علم عوض می­کند.

  البته باید توجه داشت که طبق نظر حکمای اسلامی فکر علت معدٌة برای به دست آوردن علم می باشد نه علت تامه.انسان بالقوه قابلیت کسب آگاهی را دارد، لکن قوه بعید. فکر این قوه را قریب می­سازد. بعد خداوند سبحان علم را افاضه می­کند.

  بیان مطلب این است که: در بحث حصول نتیجه از مقدمات قیاس که یکی از اقسام فکر است، سه نظریه معروف در بین دانشمندان اسلامی وجود دارد:

1- تولید: معتزله این عقیده را دارند. می­گویند مقدمات علت تامه برای حصول نتیجه می­باشد.

2-  توافی: این قول مورد پذیرش اشاعره است. اشاعره اصل علیت علیت و معلولیت بین ممکنات را  حتی به نحو اعداد و استعداد نیز قبول ندارند. اشعری می­گوید که عادت خدا بر این قرار گرفته است که مثلاً آتش بسوزاند و گرنه چایز بود آتش تولید سرما کند. در قیاس و مقدمات آن نیز چنین است، سنت و عادت خدا بر این جریان یافته است که نتیجه پس از کنار هم قرار گرفتن مقدمات از آنها پدید آید و هیچ علیتی حتی به نحو اعدادی نیز بین مقدمات و نتیجه وجود ندارد، بلکه جایز است نتیجه از آن مقدمات تخلف نماید.

3-  افاضه: حکمای اسلامی روش میانه را برگزیده­اند و نه مانند معتزله به افراط رفته­اند و نه مانند اشاعره طریق تفریط پیموده­اند. می­گویند مقدمات، علت معدٌه برای تولد نتیجه می­باشند. هر کجا که حکیم می­گوید قیاس یا مقدمات، علت نتیجه است، علت معدٌه را در نظر دارد.[2] 

 

 

منابع:

1- سبزواری، ملاهادی؛ اللئالی المنتظمة (شرح منظومه)، قم، ناب، چاپ چهارم، 1380، ص 290

2- مظفر، محمدرضا؛ المنطق، قم، اسماعیلیان، 1377، چاپ اول، ص18و19و123-126و 266- 268

3- رازی، قطب الدین محمودبن­محمد؛ شرح الشمسیٌه، تهران، علمیه اسلامیه، ص 10و 11

4- مطهری، مرتضی؛ مجموعه آثار، ج5، تهران، صدرا، 1374، چاپ چهارم، ص 99

5- خوانساری، محمد؛ منطق صوری، تهران، دانشگاه تهران، 1368، ص9

 

۱- آموزش برای شکوفایی

آموزش خلاق کودک محور، با به وجود آوردن فضای سالم، متن ها و افزارهای سنجیده و برنامه ریزی درست کوشش می کند که اندیشه و جان کودکان را شکفته سازد. هنگامی که شخصیت و منش کودک شکفته می شود،‌ آفرینش گری یا خلاقیت او به بار می نشیند.

۲- آموزش برای بازی و شادی

دنیای کودکان دنیای بازی و شادی است. کودکان همواره گرایش به بازی و شادی دارند. آموزش خلاق کودک محور کوشش می کند که کودکان را از دنیای سخت و گاهی خشن بزرگسالانه با دستورهای بی احساس دور کند و فضا وکنش های شاد را برای کودکان به ارمغان بیاورد.

 

۳- آموزش معناگرا و پالایش گر

آموزش خلاق کودک محور همواره کوشش می کند که از نمای بیرونی پدیده ها بگذرد و به آنچه اصل است برسد. در این گونه از آموزش با افزارها و برنامه های ویژه به کودکان ژرف اندیشی و بینش درست آموخته می شود تا هستی را با تمام بزرگی و معنایش کشف کنند.
پالایش از احساس اندوه، ناامیدی،‌ بیهودگی نقشی است که آموزش خلاق کودک محور برعهده دارد. فضا،‌برنامه ها و متن ها و افزارهای آموزش خلاق کودک محور به گونه ای طراحی شده اند که حس مثبت اندیشی و مثبت بودن را در کودکان تقویت می کنند.

۴- آموزش برای آگاهی و دانایی

آموزش خلاق کودک محور کوشش می کند که به کودکان آگاهی راستین درباره هستی و زندگی بدهد. من کیستم؟ جایگاه من کجاست؟ با چه هدفی باید به سوی آگاه شدن و آگاه کردن بروم. هنگامی که آگاه می شوم چگونه می توان زندگی خود و دیگران را دگرگون کنم؟ این ها همه از خویشکاری های آموزش خلاق کودک محور است.

۵- آموزش بدون رقابت

آموزش خلاق کودک محور به آزمون های درونی باور دارد. آزمون هایی که به زندگی انسان معنا می بخشد، او را کاشف دریاها و سرزمین های ناشناخته و آفرینش گر پدیده های نو می کند. آموزش خلاق کودک محور هرگز و هیچ گاه به آزمون های ظاهری که کودکان را رقیب یکدیگر می کند باور ندارد و همواره آن هارا برای زندگی کودک زیانمند می داند.

 

۶- آموزش برای گشایش

آموزش خلاق محور کوشش می کند که راهکارهای درست را برای پرسانه ها و دشواری های زندگی پیش پای کودک بگذارد. در این گونه از آموزش،‌ دانستن هنگامی ارزش دارد که به کار بیاید و بتواند گره های ناگشوده را بگشاید.

۷- آموزش رشد اجتماعی

به سبب این که آموزش خلاق کودک محور با افزارهایی مانند داستان و نمایش خلاق، هیجان و احساس های کودکان را درگیر می کند،‌ سبب رشدهای چندگانه کودک مانند رشد اجتماعی آن ها می شود که برای جامعه پذیری شان ضرورت دارد.

۸- آموزش برای همکاری و مشارکت

ٱموزش خلاق کودک محور،‌ آموزشی در گفت و گو و درگیر کردن کنش های کودکان با یکدیگر است. کودکان در این گونه آموزش است که معنای همکاری و مشارکت را می آموزند و کوشش می کنند که آن را در زندگی فردی و اجتماعی به کار ببندند.

۹- آموزش برای آزادی و دوستی

آموزش خلاق کودک محور کوشش می کند که درک درستی از آزادی و دوستی که دو بنیان مهم زندگی انسان است،‌ به کودکان هدیه دهد. چون کودکان با بازی و شادی آموزش می بینند،‌ معنای آزادی را درک می کنند و چون برای بازی کردن به کودکان دیگر نیاز دارند،‌ معنای دوستی را می آموزند.

۱۰- آموزش دوستی با مادر زمین

مواد آموزش خلاق کودک محور بر پایه ی اصول توسعه پایدار تهیه می شوند. در این گونه از آموزش به کودکان نگه داری از مادر زمین به عنوان بستری که همگان بر آن می آسایند و خوراک خود را به دست می آورند یادآوری می شود.  

آموزش خلاق کودک محور چیست؟

امروزه در بسيارى از کشورهاى پيشرفته آموزش خلاق کودک‌محور به سياست و برنامه‌ى اصلى سامانه‌ى آموزش و پرورش تبديل شده است. آموزش خلاق کودک‌محور بر فلسفه‌ى آموزش مشارکتى و هميارى کودکان و آموزگاران و مربيان استوار است. در اين شيوه‌ى آموزشى، به رشد چندگانه و همسوى کودکان که شامل رشد هوشى، هيجانى، اجتماعى و زبانى است، توجه مى‌شود و به ويژه بر رشد هيجانى و اجتماعى که بنيادهاى پرورش کودک را مى‌سازند، تاکيد مى‌شود.
در شيوه‌ى آموزش خلاق کودک‌محور، برنامه‌ريزى آموزشى، همسو با برنامه‌هاى پرورشى است. در اين شيوه، آموزش بدون پرورش بى‌معنا و بى‌هدف است. برنامه‌هاى آموزشى از پايين و با توجه به رغبت و گرايش کودکان طراحى مى‌شوند. در حالى که در شيوه‌ى سنتى آموزش، پرورش سياست‌ها و برنامه‌ريزى‌‌هاى آموزشى از بالا به پايين و دستورى است، به رغبت و گرايش کودکان توجه نمى‌شود و جاى پرورش در اين گونه از آموزش همواره خالى است.

در آموزش و پرورش مشارکتى، ديدگاه‌ها و گرايش‌هاى ياد‌گيرندگان، سبب مى‌شود که آموزگاران و مربيان، سازگار با استعدادهاى هر کودک به جريان يادگيرى سمت و سو دهند. در اين شيوه انديشه و هنر کودکان شکوفا مى‌شود. آموزش خلاق کودک محور تراز رغبت کودکان را مهم‌ترين اصل در فرايند يادگيرى مى‌شناسد. تا زمينه‌هاى مناسب براى رغبت کودکان فراهم نشود، آموزش برابر با اجبار و دستور است. اما هنگامى که همه چيز با رغبت کودکان برنامه‌ريزى شود، آموزش به جريانى آرامش‌دهنده و بالنده تبديل مى‌شود. در اين وضعيت است که انگيزه‌هاى کودکان براى يادگيرى افزون مى‌شود.

گونه‌ى آموزش خلاق کودک محور، واگرايانه است. در حالى که آموزش و پرورش سنتى، برپايه‌ى همگرايى و يکسان ديدن همه‌ى کودکان برنامه‌ريزى شده است. در آموزش و پرورش واگرا، هر کودک يک جهان متفاوت است که نيازها و گرايش‌هاى ويژه‌ى خود را دارد. برآيند چنين آموزشى به طور طبيعى کودکان خلاق‌ترى خواهند بود که توانايى درک بهتر و گشودن آسان‌تر رازهاى طبيعت و زندگى را دارند.

انديشه‌ها و تخيل‌هاى متفاوت، نقطه‌ى آغاز خلاقيت است. خلاقيت پديده‌اى دور از دسترس نيست، اگر گوهر وجودى کودکان را کشف کنيم. کودکان دوست دارند که آموزش با بازى همراه شود. برجسته‌ترين کارکرد بازى آزاد سازى انرژى‌هاى نهفته‌ى کودک و شکفتگى شخصيت اوست.

قصه تصمیم زهرا

زهرا کم کم داشت به آرزویش می‌رسید. چه آرزویی بچه‌ها؟ بله، خرید یک چکمه قرمز قشنگ؛ آن هم با پول‌هایی که خودش از مدتی قبل جمع کرده بود آخر بچه‌ها آن موقع‌ها که شما هنوز به دنیا نیومده بودید منهم هم هم سن و سال شما ها بودم، کشور عراق به ایران حمله کرده بود و مردم در حال دفاع از کشور عزیزمون بودند و  درآمد خیلی از پدرها هم کم بود. اون موقع‌ها خیلی از کوچولوهای قشنگی مثل شما کارهای بزرگ و خوب انجام می‌دادند و سعی می‌کردند توی کارهای خونه و کسب درآمد خونه به پدر و مادرشون کمک کنن و همیشه درست مثل یه آدم بزرگ تصمیم بگیرن.

 بله بچه‌های خوب جونم براتون بگه که زهرا پول تو جیبی اون روزش رو هم قبل از رفتن به مدرسه انداخت توی قلک سفالیش و مثل همیشه با دو دست بلند کرد کنار گوشش تکون داد. قلک از بس پر و سنگین شده بود دیگه صدای سکه‌هایش درنمیومد زهرا قلکشوکنار تختش گذاشت وخندان و شاد به مدرسه رفت. توی راه به این فکر می‌کردکه چقدر پول توی قلکش جمع شده آیا می‌تونه چکمه قرمز دل خواهشو بخره یا نه از وسط بازار که رد شد جلوی کفش فروشی ایستاد و از پشت شیشه مغازه لبخندی به چکمه زد.یه نگاه هم به کفش‌های خودش انداخت. بعد هم دوید به طرف مدرسه. زهرا احساس خوبی داشت انگار اون روز زودتر از همیشه زنگ خونه به صدا در اومد و مدرسه تموم شد.

زهرا هم وسایلشو توی کیف گذاشتو خوشحال و شاد، لی لی کنان به طرف خونه رفت البته با خوندن یه شعر قشنگ ( عروسک قشنگ من...........   ) تا اینکه به خیابون رسید یه خیابون بزرگ کنار یه چهارراه بزرگ پس دو طرفشو نگاه کرد و وقتی مطمئن شد ماشین نمیاد دوید اون طرف خیابون همین که خواست از روی جوی آب بپره توی پیاده‌رو یه نفر جلوش سبز شد و محکم به اون خورد هر دوشون افتادن. زهرا اولین چیزی که بعد از باز کردن چشماش دید یه لنگه دمپایی کهنه ی پاره پاره بود که یک بندش هم با کش گره خورده بود. زهرا خواست بلند شه که یکدفعه یک دست که بوی خوشی هم می‌داد جلوی صورتش دراز شد. بله بچه‌ها یه دختر گل فروش که داشت گل می‌فروخت با زهرا برخورد کرده بود. دختر کوچولو زهرا رو از روی زمین بلندکرد، شلوارشو تکوند دمپایی‌رو پاش کرد و یه شاخه گل نرگس هم به زهرا داد و رفت. زهرا با گرفتن گل، درد زانوش یادش رفت و تا رسیدن به خونه به اون دختر فکر می‌کرد و یاد دمپایی‌های کهنه او دختر می‎افتاد زهرا تو خونه که رسید شاخه گل نرگس‌رو توی یک لیوان آب گذاشت و یک بار دیگه گل نرگسو بو کرد. به به چه بوی خوبی بچه‌ها! خوب شما هم بوکنید به به! چه بوی خوبی مگه نه؟ بله بچه‌ها بوی گل نرگس تمام اتاق زهرا روپر کرد. شب که شد زهرا دوباره سراغ قلکش رفت و شروع کرد با قلکش حرف زدن.

قلک قشنگم ببین چقدر تورو بزرگت کردم چقدر تورو توپولی کردم فردا باید برای زهرا سنگ تموم بزاری و نشون بدی که چقدر منو دوست داری فردا قراره دایی رضا تورو بشکنه و از دست این همه پول راحت بشی منم به آرزوم می‌رسم. از اینکه این همه وقت پولای منو تحمل کردی ممنونم بعد هم قلکشو بوسید و گذاشت زیر تخت خوابش. روز بعد دایی رضا قلکو شکوند وپول‌ها رو داد به زهرا. زهرا هم خوشحال پول‌ها رو به مادرش نشون داد. مادر زهرا هم خیلی خوشحال شد و به اون آفرین گفت. اون روز بابای زهرا هم به زهرا آفرین گفت و قرار شد زهرا با دایی رضا برن و چکمه‌های قرمز رو بخرن. عصر که شد زهرا سوار ماشین دایی رضا شد و رفتن مغازه کفش فروشی. به چهار راه که رسیدن زهرا دوباره گوشه خیابون دختر گل فروشو دید ، باهمون گل‌های نرگس و با همون دمپایی‌های پاره. زهرا یه نگاه به کفشاش انداخت خیلی از دمپایی‌های پاره دختر گل‌فروش نوتر و سالم‌تر بودن یه تصمیم گرفت اگه گفتین چه تصمیمی؟ حدس زدین آره؟ درسته آفرین به شما زهرا تصمیم گرفت (یکی از بچه‌ها با صدای بلند بگه) بله اون تصمیم گرفت وقتی چکمه‌های قرمزو خرید کفش‌های خودشو که هنوز قابل استفاده بودن به دختر گل فروش هدیه کنه.

پشت چراغ قرمز دایی رضا رادیوی ماشینشو روشن کرد. بعد از یکم خش و خش یه آهنگ آروم و قشنگ از رادیو شنیده شد بعد از اون صدای یه خانوم شنیده شد که داشت قصه می‌گفت قصه به اینجا رسیده بود:

زنان و دختران شهر مدینه به دور حضرت فاطمه زهرا (س) جمع شده بودند آخه اون شب، شب عروسی ایشون  با حضرت علی بود هنگامی که با اذن پیامبر حضرت زهرا آماده ی رفتن به خانه علی شد ناگهان خدمتکاران خبر آوردند که زنی نیازمند تقاضای ملاقات  با دختر پیامبر رو داره. حضرت، زن را به حضور پذیرفت و زن نیازمند با اندوهی فراوان رو به ایشان کرد و گفت : ای دختر پیامبر می دونم که امشب شبی عروسی توست اما زندگی عرصه رو به من سخت کرده و نیازمند یاری شما هم. حضرت فاطمه با مهربانی رو به زن کرد و گفت: چه کاری از دست من ساخته است؟ زن نیازمند به حضرت گفت لباس کهنه دختر پیامبر را می خواهم تا با آن تن خود را بپوشانم.

 حضرت زهرا به یاد این کلام خداوند افتاد که هرگز به رستگاری نخواهید رسید مگر از آنچه که دوست دارید بخشش کنید . حضرت رو به به زن نیازمند کرد و گفت: اندکی صبر کن و بعد در حالیکه پیراهن قدیمی اش را بر تن داشت  لباس عروسیشو که بهترین لباسش بود به اون زن نیازمند داد و خودش با لباس کهنه به خونه بخت می‌ره...

زهرا از دایی رضا پرسید دایی خونه بخت کجاست؟ دایی جواب می ده : هی ی ی ی دایی! خونه‌ای بخت اونجائیکه که خیلی از جونها آرزوشو دارند و آدم آرزوهای واقعی‌شو اونجا از خدا می‌خواد. زهرا هم بعد از شنیدن این حرف به فکر فرو می‌ره...

 یک ساعت بعد زنگ در خونه زده میشه مامان زهرا با هیجان به طرف در می‌ره بابا هم از پنجره منتظره زهرا کوچولوش که با چکمه‌های قشنگ وارد بشه در باز میشه     اما!   بله آفرین به شما زهرای ما  با یک آرزوی بزرگ و واقعی وارد خونه میشه با همون کفش‌های قدیمی...   

نویسنده : نعیم اسدی

اهمیت توجه به نیازهای نوجوانی

نوجوانی مرحله تغییرات اساسی است. تغییراتی که در ابعاد مختلف جسمی ، روانی و اجتماعی نمود پیدا می‌کنند. وجود این تغییرات نیازهای جدیدی را برای وی بوجود می‌آورد. برآورده شدن مناسب این نیازها به نوبه خود سازگاری سریعتر و بهتر او را با آنها میسر می‌سازد. در کنار بحران و تحولی که نوجوان در این دوره سنی تجربه می‌کند، عدم برآورده شدن این نیازها به شیوه مناسب مشکلات افزون‌تر را موجب می‌شوند. از این لحاظ توجه به شناخت این نیازها قدم اساسی در کمک به نوجوان در گذر از این دوران است. خانواده و در سطح گسترده‌تر اجتماع با کاربست شیوه‌ها و برنامه ریزیهای مناسب ، بهداشت دوران نوجوانی را فراهم آورده و زندگی و شخصیت سالم‌تری را برای وی رقم می‌زند.

نیازهای زیستی دوره نوجوانی

رشد جسمی ویژگی بارز تغییرات دوران بلوغ است. به دنبال رشد قد ، وزن ، رشد عضلات و حجم قلب و تغییرات متابولیکی ، نیازهای تغذیه‌ای وی تحت‌الشعاع قرار می‌گیرد. در دوران نوجوانی نیازهای غذایی نوجوان هم از لحاظ کمیت (به علت ازدیاد سرعت رشد) و هم از لحاظ کیفیت قابل اهمیت است. رشد بافتهای عضلانی احتیاج به رژیم غذایی سرشار از مواد پروتئینی دارد. پس از دوازده سالگی احتیاجات غذایی دختر و پسر متفاوت می‌شود. بنابراین دستورالعمل درست تغذیه آنها نیز دیگر نمی‌تواند یکسان باشد. دختران نوجوان به 2500 کالری و 80 تا 100 گرم پروتئین نیاز دارند که تقریبا 15% کالریهای لازم باید از طریق پروتئینها ، 25 درصد از طریق چربیها و 60 درصد از طریق گلوسیدها و مواد قندی تامین شوند. تغذیه درست دختر نوجوان آماده ساختن او برای توانایی مادر شدن است.

در حدود بلوغ ، افزایش وزن پسران با پراشتهایی و سیری ناپذیری آنها نمود پیدا می‌کند. حتی با یک فعالیت طبیعی مصرف کالری نوجوان پسر به اندازه احتیاجات یک بزرگسال که کارهای سنگین انجام می‌دهد، خواهد بود. احتیاجات غذایی ، نیاز به کلسیم و پروتئین و مواد معدنی به علت بالا رفتن سرعت رشد نسبت به دیگر دوران افزایش چشمگیر پیدا می‌کند. عدم ارضا نیازهای تغذیه‌ای نوجوان صدمات و آسیبهای جدی می‌تواند به بار آورد. مقاومت این نوجوان در برابر بیماریهای عفونی معمولا کمتر است. توان انجام کارهای سنگین را ندارد و دختران به هنگامی که زن جوانی شده و باردار می‌شوند، شرائط بارداری را به سختی تحمل می‌کنند.

نیازهای عاطفی مرحله نوجوانی

• رشد احساسات و عواطف بخش اصلی ویژگی دوران نوجوانی را تشکیل می‌دهد. شناخت ویژگیهای این تحولات عاطفی کلید اصلی حل مشکلات عاطفی این دوره است. با توجه به این که در این دوران بیداری هیجانات زندگی عاطفی نوجوان را دربر می‌گیرد، وی با نیاز شدید به دوست داشتن و دوست داشته شدن مواجه است. گاه این نیاز به صورت برقراری پیوندهای دوستی و گاه در خیالپردازیها و رویاهای نوجوان نمود پیدا می‌کند.
  
  بر این اساس و با توجه به نیاز مبرم نوجوان به تامل و تفکر و درونی شدن احساسات وی ، لازم است فرصتهای کافی برای اینکه پاره‌ای از ساعات با خود خلوت کند و به اندیشه فرو رود، در اختیار وی قرار گیرد و والدین و مربیان آگاهانه و ناآگاهانه خلوت مورد نیاز او را بر هم نزنند و با این عمل علاوه بر ارضا نیاز طبیعی او ، اعتماد او را نسبت به خود سلب ننمایند. با این حال با توجه به سرکش بودن عواطف نوجوان و نیاز به کنترل و نظارت بزرگترها ، این نظارت نباید به صورت سختگیرانه و بی‌توجه به نیازها و شرائط نوجوان صورت گرفته و از حد اعتدلال خارج شود.

• با توجه به بی‌ثباتی عاطفی این دوران و زود رنجی ، نوجوان نیاز دارد که همواره تکیه گاه مطمئنی برای خویش داشته باشد، به بزرگترها اعتماد کند و در مواقع ناامیدی و نگرانی به این پناهگاه مطمئن پناه ببرد.

• نوجوانان شدیدا نوجو و تازه طلب هستند. نیاز به تجارب جدید و متنوع دارند. این نیازها نیز با توجه به شرائط فرهنگی و اعتقادی باید به شیوه مناسب مورد توجه قرار گیرند. از نمودهای این ویژگی تمایل به مدلهای جدید لباس ، آرایش و ... است.

• ماجراجوئی ویژگی مهم دیگر این دوران است که باید مورد توجه قرار گرفته و نیازهای نوجوان و شرائط و امکانات سالم برای ارضا این نیاز وی فراهم گردد. فراهم کردن امکانات مناسب از قبیل رمانهای سالم و مهیج ، فیلمها ، ورزشهای خاص می‌تواند بطور سالم نیاز وی را برآورده کند.

• برخلاف تصوری که خود نوجوان از رشد فکری خود دارد، آنچه باید مورد توجه قرار گیرد، این است که هنوز تفکرات او رشد کامل و پخته‌ای نیافته است. ارائه کمکهای فکری و راهکارهای پیشنهادی برای کمک به تصمیم گیری را به عنوان یک نیاز باید از نظر دور داشت.

نیازهای اجتماعی نوجوان

تمایل به برقراری پیوندهای اجتماعی ، عضویت در گروههای خاص ، پیدا کردن شغل و جایگاه مناسب اجتماعی بسیار مورد توجه نوجوان است. او نیاز دارد در میان دوستان و همسالان باشد، در گروههای ویژه‌ای جایگاه و نقشی برای خود داشته باشد و استقلال مالی را تجربه کند. خانواده و جامعه باید به این دسته از نیازهای نوجوان ارج نهاده و با راهنمایی و نظارت خود نیاز او را به صورت سالم برآورده سازند. در غیر این صورت عضویت در پیوندهای اجتماعی نامناسب و مصرانه به دنبال جایگاه جمعی بودن مضرات فراوانی می‌تواند به بار آورد.

بهترین عبادت نزد خداوند